|
|
του ΝΙΚΟΥ ΚΑΡΕΛΛΗ
2. «…θα
παρουσιάζουμε σε κάθε μας έκδοση πρόσωπα και γεγονότα με τρόπο κάθε άλλο παρά
καρτ-ποσταλικό» συνέχιζα, «χρησιμοποιώντας σύγχρονη γλώσσα, την
πλουσιότερη δυνατή φωτογραφική κάλυψη και μια μοντέρνα αντίληψη στο στήσιμο του
περιοδικού». Πιστεύω ότι αυτά τα ελάχιστα τα τηρήσαμε.
5. Τα πρώτα εύσημα είχαν ιδιαίτερη σημασία, καθώς προήλθαν από τον αείμνηστο Νίκο Γιανναδάκη, έφορο της Βικελαίας Βιβλιοθήκης τότε, μας φόρτωσαν και με τεράστια ευθύνη όμως: «Πολλές φορές κείμενα καλά, πέφτουν σε κακά εκδοτικά χέρια, κακοποιούνται μέχρι του σημείου, συχνά, να καταντούν αγνώριστα. Ωστόσο, στον φιλόξενο χώρο των «Στιγμών» τα κείμενα γίνονται δεκτά με ευγένεια και σεβασμό – γεγονός που τα αναδεικνύει: τα αναδεικνύει η επιμελημένη εικονογράφηση, η εύστοχη επισήμανση και το ξεχώρισμα των χωρίων, η προσεγμένη υποτίτλιση, το πολύ καλό τύπωμα… Όλα αυτά διακρίνονται «δια γυμνού οφθαλμού». Αυτό, όμως, που δεν διακρίνεται είναι η επίπονη και πολύχρονη προσπάθεια όλων των συντελεστών της έκδοσης αυτού του περιοδικού, πριν αυτή οδηγηθεί στο από την αρχή επιδιωκόμενο υψηλό ποιοτικά αποτέλεσμα: η προσπάθεια αυτή παραμένει «κρυμμένη», ακριβώς όπως παραμένει εκείνη του πολύπειρου ζωγράφου πίσω από την όποια ζωγραφική του σύνθεση». 6. Αρκετά αργότερα, ο Φάνης Παπαδάκης, στενός συνεργάτης στα πρώτα μας βήματα και καλός φίλος, «η συνείδηση του περιοδικού» τον είχα αποκαλέσει φορτώνοντάς τον με ευθύνες, γράφει για τα πρώτα μας βήματα (το τρίτο πρόσωπο αναφέρεται σε μένα): «Με κοίταξε μ’ εκείνο το βλέμμα που συνηθίζει να παίρνει όταν γι’ αυτό που έχει να πει μοιάζει απόλυτα σίγουρος: «βγάζουμε ένα περιοδικό και θέλω να γράφεις». Κόσμος έμπαινε κι έβγαινε, τα εγκαίνια της οικίας Χρονάκη τελούνταν με κάθε επισημότητα, ανάμεσα στον φρεσκοσυντηρημένο τούρκικο διάκοσμο πρόσωπα ιδρωμένα, οι ήχοι από το ξύλινο πάτωμα έφταναν στ’ αυτιά μου ενισχυμένοι, η κουβέντα μας όμως είχε την δική της ένταση, ξεχώριζε μέσα σ’ αυτή την οχλοβοή. Επανέλαβε τη φράση. Έμοιαζε περισσότερο με μια ανακοίνωση εκ μέρους του παρά για μια πρόταση συνεργασίας. Ακολούθησα στο ίδιο μοτίβο. «Πότε βγαίνουμε;» Ένα περίπου μήνα μετά τα εγκαίνια της οικίας Χρονάκη, τελούνταν τα εγκαίνια της συνεργασίας. Ένα τηλεφώνημα, επιβίβαση στον μισοδιαλυμένο σκαραβαίο του (ίσως και να ήμουν ο τελευταίος επιβάτης αφού από τότε δεν τον ξαναείδα) και έπειτα από μια περιπετειώδη οδήγηση, ο Γιάννης Σακελλαράκης σε ρόλο οικοδεσπότη στο σπίτι – μουσείο των Αρχανών… Εκεί, κάπου ανάμεσα στην ψύχρα του σούρουπου που έφτασε νωρίς και στη θέρμη της φωνής του Κρητολάτρη αρχαιολόγου πλάστηκε η συνέντευξη, ο καρπός της οποίας έμελλε να θρέψει το πρώτο τεύχος των ΣΤΙΓΜΩΝ». 7. Ας πάρουμε τα πράγματα όμως από την αρχή: είμαστε στις αρχές του 1991, το ΚΛΙΚ του Κωστόπουλου, το περιοδικό που ήλθε να ταράξει τα λιμνάζοντα νερά του «Ταχυδρόμου» και της «Γυναίκας» - τα οποία συνέχιζαν μια πορεία χωρίς διορθωτικές κινήσεις - είχε κυκλοφορήσει μερικούς μήνες πριν. Είχαμε γυρίσει μόλις με τον παιδικό μου φίλο Οδυσσέα Νάθενα από τις σπουδές μας στα Παρίσια και τις Φλωρεντίες, όπου είχαμε εντρυφήσει στα περιοδικά τύπου Actuel, Face και Interview (έχοντας φοιτητική υπερεπάρκεια ελεύθερου χρόνου) και ονειρευόμασταν lifestyle γκλαμουριές. Ήταν και η εποχή των γιάπηδων, θέλαμε να φορέσουμε κουστούμι με εξαντρίκ γραβάτα και να συμμετέχουμε σε όλο τον συρφετό media, διαφήμιση, μοντέλα, κτλ, που φοριόταν πολύ την τρελή δεκαετία του ’90, ίσως την τελευταία δεκαετία που ο κόσμος πίστευε ότι το μέλλον θα είναι καλύτερο.
9. Ο Οδυσσέας είχε τελειώσει Καλών Τεχνών στην Φλωρεντία και ήδη δραστηριοποιούνταν στην διαφήμιση, έχοντας ιδρύσει το πρώτο διαφημιστικό γραφείο της Κρήτης που κατανοούσε τους όρους λογότυπος, συσκευασία, κτλ. 10. Εν τούτοις, δεν ξέραμε καθόλου σε τι περιπέτεια πάμε να μπλέξουμε. Στόχος μας (το δηλώναμε) ήταν να βγάλουμε «ένα περιοδικό με πολλές κοσμικές φωτογραφίες για να μας καλούν σε όλα τα καλά τα πάρτι». Από αυτή την άποψη πετύχαμε πάντως.
12. Αρχικό μας κεφάλαιο …πεντακόσιες χιλιάδες δραχμές, χίλια πεντακόσια ταπεινά σημερινά ευρώπουλα (εντάξει, πρέπει να εφαρμόσω μια τιμαριθμική προσαρμογή, αλλά δεν ξέρω να την κάνω), όπως αναφέρεται στο αρχικό καταστατικό της «Καρέλλης - Νάθενας Ο.Ε.» που αργότερα μετεξελίχτηκε στη «Magazine Editions». 13. Εν τούτοις, η πρώτη μας ενέργεια ως επίδοξοι εκδότες δεν ήταν να ιδρύσουμε εταιρεία και να υπογράψουμε αυτό το καταστατικό ή να συντάξουμε κανένα master business plan και τέτοια, αλλά να βάλουμε μικρές αγγελίες ψάχνοντας για …μοντέλα! Για τέτοια lifestyle μυαλά μιλάμε! 14. Αρχική μας έδρα …δεν υπήρχε, φιλοξενούμασταν στις εγκαταστάσεις της «Αλλαγής» και της «L&O advertising», της διαφημιστικής εταιρείας του Οδυσσέα, που και αυτή συστεγαζόταν με την εταιρεία οικοδομικών υλικών του αείμνηστου πατέρα του Θωμά Νάθενα.
16. Όμως το μεγάλο μπουμ στην κυκλοφορία των ΣΤΙΓΜΩΝ θα προέλθει από ένα ρεπορτάζ του Γιάννη Σπανάκη στο 5ο τεύχος με τίτλο «Τα μυστικά του πάρκου» και υπότιτλο «Χορός ομοφυλοφίλων στο κέντρο του Ηρακλείου», πλαισιωμένο με παπαρατσικές φλου φωτογραφίες και πολλές λέξεις στα καλιαρντά. Καθόλου «πολιτικά ορθό» με τα σημερινά δεδομένα, αλλά τα in περιοδικά τότε θεωρούσαν υποχρέωση να προβάλλουν θέματα που δεν έθιγαν τα υπάρχοντα μέσα, με γλώσσα που επίσης δεν θεωρείτο «σωστή». Το συγκεκριμένο τεύχος εξαντλήθηκε σε τρεις μέρες και αναγκαστήκαμε (τρόπος του λέγειν) να προχωρήσουμε σε δεύτερη έκδοση. 17. Για να λέμε την αλήθεια, εκείνη την εποχή δεν υπήρχε online πληροφόρηση, ούτε εβδομήντα ραδιόφωνα και είκοσι τηλεοπτικά κανάλια, χώρια τα δορυφορικά, ενώ μπορούσες να διαβάσεις πέντε (!) περιοδικά πανελλήνιας κυκλοφορίας και τις ΣΤΙΓΜΕΣ. Είχαμε εφοδιάσει τα περίπτερα με κόκκινες μεταλλικές προθήκες αποκλειστικής χρήσης, πράγμα απίστευτο για τα τωρινά δεδομένα, όταν πάνω από εξακόσια πενήντα περιοδικά κάθε είδους, σχήματος και θεματολογίας, διεκδικούν μια θέση στα σημεία πώλησης. 18. Κρίνω ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να πετύχει σήμερα μια νέα έκδοση την κρίσιμη μάζα κυκλοφορίας και διαφήμισης που θα της επιτρέψει να είναι βιώσιμη, σίγουρα όχι με αρχική επένδυση χιλίων πεντακοσίων ευρώ πάντως. Απόδειξη τα τόσα μα τόσα τοπικά περιοδικά που είδαμε να κυκλοφορούν με στόχο «να κτυπήσουν τις ΣΤΙΓΜΕΣ» αλλά δεν το πάλεψαν και έκλεισαν.
20. Όταν λέω ότι τα πράγματα ήταν εύκολα, αναφέρομαι στη σχετική έλλειψη ανταγωνισμού. Γιατί από τεχνική άποψη η παραγωγή ενός περιοδικού ήταν εφιάλτης! Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές της εποχής (οι πρώτοι 8088 και 286) δεν έκαναν και πολλά πράγματα, για να τρέξει το απλούστερο πρόγραμμα έπρεπε να μπαινοβγάζεις κάτι τεράστιες δισκέτες πεντέμισυ ιντσών, στο ένα ντράιβ το πρόγραμμα, στο άλλο τα δεδομένα… Για να γράψουμε κείμενα χρησιμοποιούσαμε κάτι άλλα μηχανήματα που λέγονταν «φωτοσυνθέσεις», κορυφαία τεχνολογία για την εποχή, που αντικατέστησε τη «λινοτυπία»! Στέλναμε τα δοκίμια σε έναν υπερμεγέθη εκτυπωτή που δεν τα έβγαζε κατευθείαν, αλλά τα αποθήκευε σε ένα φωτοευαίσθητο ρολό που έπρεπε να κατεβάζουμε σε φωτοστεγανό κουτί στον σκοτεινό θάλαμο (όχι εντελώς σκοτεινό είχε κάτι κόκκινα λαμπάκια), ο οποίος μύριζε έντονα ξύδι, και εκεί τα βάζαμε σε ένα άλλο τεράστιο μηχάνημα που τα περνούσε από εμφάνιση, στερέωση και ξέπλυμα, όταν δεν κολλούσε βέβαια και δε μάζευε το χαρτί γύρω από κάτι οδοντωτές ροδέλες από όπου ήταν αδύνατον να τα ξεμπλέξεις… Τα δοκίμια περνούσαν από διορθωτή (άνθρωπο, συνήθως άνεργο φιλόλογο, όχι το πρόγραμμα αυτόματης διόρθωσης του Word) και για να βγει το οριστικό κείμενο (με τη δεύτερη προσπάθεια αυστηρά, δεν υπήρχαν περιθώρια περαιτέρω διορθώσεων, το φωτοευαίσθητο χαρτί ήταν πανάκριβο) ακολουθούσαμε την ίδια διαδικασία με το εμφανιστήριο. Τα ρολά αυτά τα κόβαμε με ψαλίδι και τα κολλούσαμε με Uhu stick σε κάτι διαφάνειες με τετραγωνάκια, τα «χρωμοφάν». Είχαμε και «ραπιδογράφους» και «ρεπρομάστερ», αλλά δεν θυμάμαι ακριβώς τι ήταν αυτά και πως τα χρησιμοποιούσαμε… 21. Αυτό αφορούσε τα κείμενα και ήταν το εύκολο κομμάτι της υπόθεσης. Για τις φωτογραφίες τα πράγματα ήταν λίγο πιο περίπλοκα. Έπρεπε να υπολογίσουμε με κομπιουτεράκι την αναλογία μεταξύ του πρωτότυπου (φωτογραφία ή σλάιτς, όχι ψηφιακή εικόνα φυσικά) και της διάστασης που θέλαμε να το τυπώσουμε και να το στείλουμε στην Αθήνα σε ένα «ατελιέ» που είχε ένα τεράστιο μηχάνημα που λέγονταν «χρωμογράφος», το οποίο γύριζε γύρω – γύρω τη φωτογραφία με τεράστια ταχύτητα για να την αναλύσει σε τέσσερα ξεχωριστά φιλμ με κουκίδες («ράστερ»), ένα για κάθε βασικό χρώμα, σύμφωνα με τα μέτρα που είχαμε δώσει. Αυτά τα τέσσερα φιλμ, τους «διαχωρισμούς», μας τα έστελναν πίσω σε φάκελο με το καράβι της γραμμής (δεν υπήρχαν κούριερ τότε) και έπρεπε να τα κολλήσουμε πάνω στα χρωμοφάν που προαναφέραμε και να κάνουμε να συμπέσουν τέσσερις σταυροί με τη βοήθεια μεγεθυντικού φακού! Μιλάμε για τη δουλειά που κάνει ένα σκάνερ των εξήντα ευρώ σήμερα!
23. Συνεχίζω να ξεφυλλίζω τους κόκκινους τόμους όπου έχει καταγραφεί – και συνεχίζει να καταγράφεται – η εκδοτική αυτή περιπέτεια, δυο κόκκινα ράφια στην βιβλιοθήκη μου, δεκαοκτώ χρόνια απ’ τη ζωή μου. Αναδρομικά βλέπω ότι ανοίξαμε δρόμους και με ικανοποιεί βέβαια, αλλά νοιώθω και ένα μικρό τσίμπημα: μεγαλώνουμε, γινόμαστε πιο έμπειροι, αναλαμβάνουμε ευθύνες, συνειδητοποιούμε ότι ο χρόνος μας είναι πεπερασμένος και αυτή η βουτιά στο άγνωστο που κάναμε τότε είναι δύσκολο να επαναληφθεί… 24. Ή μήπως όχι; 25. Πρώτη εμφάνιση
του «Μανούσακα», του «πρώτου 100% Κρητικού κόμικ» όπως το περιγράφαμε,
μια δημιουργία του Μιχάλη Παπαστεφανάκη που αγαπήθηκε πολύ από τους Κρήτες
αναγνώστες. 26. Όγδοο τεύχος, με εξώφυλλο τον Πατριάρχη παρακαλώ (μια αλλαγή από τα μοντέλα που συνεχίζουν να έχουν υψηλή προτεραιότητα στους lifestyle προβληματισμούς μας) και η πρώτη προσφορά στους αναγνώστες: μια «κασέτα» (τις θυμάστε τις κασέτες) με χριστουγεννιάτικα τραγούδια, σε μια εποχή που τα περιοδικά δεν κυκλοφορούσαν με δώρο στρώματα θαλάσσης και ηλεκτρικές οδοντόβουρτσες, ήταν αρκετή για να εξαντληθεί πάλι το περιοδικό σε ελάχιστες μέρες! 27. Κασέτες, δισκέτες και ρολά φιλμ, αυτή ήταν η τεχνολογία της εποχής…
29. Με άλλα λόγια, δεν βγάζουμε περιοδικά απλά για να το λέμε, ούτε για να μας καλούν στα πάρτι και να γνωρίζουμε …μοντέλα (τώρα πια), αλλά έχοντας πάντα ως κύριο στόχο τον αναγνώστη και τις ανάγκες του για εξειδικευμένη ενημέρωση προσαρμοσμένη στα τοπικά δεδομένα, ενημέρωση που δε μπορεί να βρει αλλού. 30. Από ένα σημείο
και πέρα η πορεία των ΣΤΙΓΜΩΝ είναι αλληλένδετη με εκείνη των εκδόσεων
Magazine, η ίδια βασική ομάδα βρίσκεται πίσω από τα ανεξάρτητα περιοδικά
«Κρητικό Σπίτι», «Γάμος στην Κρήτη», «Εξοπλισμός», «Αποδράσεις στην Κρήτη», κ.ά.
Συχνά μάλιστα προτείνουμε σε κοινή συσκευασία τα περιοδικά μας, ένα
εκδοτικό «τρικ» που τους εξασφαλίζει μέγιστη κυκλοφορία και αναγνωσιμότητα (αλλά
και υψηλή απόδοση στους διαφημιζόμενους). 31. Εκτός από τα προαναφερθέντα περιοδικά, οι ΣΤΙΓΜΕΣ συνοδεύονται αρκετές φορές από ειδικά «έξυπνα» ένθετα που άπτονται διάφορων πτυχών της Κρητικής πραγματικότητας. Για παράδειγμα το «Κρήτη για πάντα», ένας έξυπνος οδηγός διακοπών στο νησί, το «Κρητικά προϊόντα στον κόσμο, το «Auto – Moto», κτλ. 32. Η αγορά περιοδικών απογειώνεται στην Ελλάδα, εκατοντάδες νέοι τίτλοι κυκλοφορούν κάθε χρόνο. Είναι η εποχή της εξειδίκευσης και οι ΣΤΙΓΜΕΣ εξειδικεύονται Κρητικά, προβάλλουν ακόμη πιο έντονα τον Κρητοκεντρικό χαρακτήρα τους, δεν αρκεί πλέον να λέμε ότι βγάζουμε ένα Κρητικό περιοδικό, πρέπει και να το αποδεικνύουμε κιόλας. No problem επί τούτου βέβαια, αντιμετωπίζουμε την τοπικότητα ως πλεονέκτημα, η Κρήτη είναι ένας ανεξάντλητος μικρόκοσμος…
34. Από το πρώτο
τους τεύχος οι ΣΤΙΓΜΕΣ επέμειναν στον παγκρήτιο χαρακτήρα τους. Η θεματογραφία
μας καλύπτει ισόρροπα όλη την Κρήτη, έχουμε συνεργάτες στις μεγάλες πόλεις,
δημοσιογράφους, φωτογράφους, διαφημιστές… Και για εκδοτικούς λόγους φυσικά, η
παγκρήτια κυκλοφορία είναι πρόσθετο δέλεαρ για τους διαφημιζομένους που
στοχεύουν στην δυναμική Κρητική αγορά, αλλά κυρίως γιατί πιστεύουμε ότι η
Κρήτη είναι μια έννοια αδιαίρετη, υπάρχει ένα κοινό Κρητικό πνεύμα, με όλες
τις τοπικές ιδιαιτερότητες βέβαια που του δίνουν πλούτο και βάθος.
35. Στα περιοδικά σαφώς δεν υπάρχει η έννοια της αμεσότητας, η αίσθηση – ή ψευδαίσθηση - ότι μπορείς να επηρεάσεις πρόσωπα και καταστάσεις. Από την άλλη, εμείς του περιοδικού τύπου έχουμε την πολυτέλεια να μπορούμε να εστιάσουμε διαφορετικά, να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να εκτιμήσουμε τι είναι ενδιαφέρον για τον αναγνώστη, να ανακαλύψουμε ειδήσεις που ίσως πνίγονται από τη συνεχή και ακατάπαυστη ροή της πληροφορίας στα ημερήσια μέσα. Και – σημαντικό για μένα και τον Οδυσσέα – είμαστε κύριοι του χρόνου μας, τα deadlines παίζονται στη μέρα ή τη βδομάδα, όχι στην ώρα ή το λεπτό. Συνειδητά επέλεξα να αποτραβηχτώ από κάθε ημερήσια ενημερωτική δραστηριότητα, αναζητώντας αλλού την αδρεναλίνη της εφημερίδας ή του ραδιοφώνου… 36. Τρία χρόνια μετά την έκδοση του πρώτου τεύχους των ΣΤΙΓΜΩΝ κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Magazine το αγγλόφωνο «Crete-Insights» και το γερμανόφωνο «Kreta-Einblicke», στοχεύοντας στους αλλοδαπούς επισκέπτες της Κρήτης που θέλουν να έλθουν σε επαφή όχι μόνο με την ιστορία, την αρχαιολογία και τις παραλίες του νησιού, αλλά και με τις σύγχρονες εκφράσεις του Κρητικού πνεύματος.
39. Το Σταύρο Ζεμπίλη που, οπλισμένος με στωικότητα, αντιμετωπίζει διαφημιστές, διαφημιζόμενους, τυπογράφους, συντάκτες, εμένα και όποιον άλλο καίγεται για να προλάβει κάποιο deadline. 40. Την Ανθούλα Αρτεμάκη, απεριόριστα αποτελεσματική με μινιμαλιστικό τρόπο. 41. Το Μάνο Αγριμάκη που μας προμηθεύει τακτικά με εμπνευσμένα εξώφυλλα και έχει παρέμβει καίρια στην αισθητική του περιοδικού μας. 42. Τη Ρίκη Ματαλλιωτάκη που καταφέρνει τόσα χρόνια να μη με ακούει και να κάνει τα δικά της, ανανεώνοντας όμως τη θεματολογία μας, όπως της αναγνωρίζω πάντα εκ των υστέρων. 43. Τους Μάνο Φουντουλάκη και Δημήτρη Φραγγεδάκη, που μας εκπροσωπούν επάξια στην Δυτική Κρήτη, από το πρώτο τεύχος. 44. Ρισκάρω αναφέροντας συνεργάτες που έχουν συνεισφέρει τα μέγιστα, ο καθένας με τον τρόπο του, ρισκάρω να παρεξηγηθώ γιατί σίγουρα θα ξεχάσω κάποιον, εν τούτοις δε μπορώ να μην ευχαριστήσω αναδρομικά τους: Γιάννη Χατζάκη, Μαρία Μπρα, Πάτρα Ζεϊμπέκη, Κώστα Θεολόγου, Στέλα Τουρνά, Αντώνη Λιάτσικα, Κωστή Λουλάκη, Γιάννα Χρονάκη, Ναπολέοντα Σαραντίδη, Μαρία Βούλγαρη, Γιάννη Μυλωνάκη, Ελένη Παπαδοπούλου, Νίκο Σκουτέλη, Φλάβιο Ζανόν, Κάλλια Γιαμιαδάκη, Γιώργο Κώνστα, Μαρία Γαλανού, Δημήτρη Ξυριτάκη, Παντελή Γιαΐτση, Διογένη Παπαδόπουλο, Γιάννη Σταμέλο, Λευτέρη Γιαννακουδάκη, Ναταλία Ζαρκάδα, Γιάννη Λελεδάκη, Παύλο Λιόντα, Αφροδίτη Χελιουδάκη, Γιώργο Δρακάκη, Δήμητρα Κίντα, Ειρήνη Κουρουπάκη, Μυρσήνη Λαμπράκη, Δημήτρη Πολιτάκη, Εύα Μάστακα, Κατερίνα Σταύρου – Τεμπέλη, Μαρία Καλλέργη, Μαρια Κουτσουδάκη, Φίλιππο Λαμπράκη, Χριστόφορο Παπαδάκη, Σταύρο Μουντουφάρη, Νίκο Ζαχαριουδάκη, Νεκτάριο Χελιουδάκη…
46. Έτος 1995, φύλλο 21ο. Το lifestyle καλά κρατεί ακόμη και το τεύχος με εξώφυλλο το Νίκο Παπαδάκη (αντρικό μοντέλο από το Ρέθυμνο που ψηφίσθηκε «ωραιότερος άντρας του κόσμου» σε κάποιον διαγωνισμό μόντελιγκ) εξαντλείται σε ελάχιστες μέρες. Το μόνο αντρικό εξώφυλλο με τέτοια επιτυχία (ήταν και το πρώτο εξώφυλλο στην καριέρα του Παπαδάκη), όποιους άντρες – σύμβολα σεξ βάλαμε έκτοτε δεν φτάνουν σε πωλήσεις τα γυναικεία εξώφυλλα, μυστήρια η ψυχή της αναγνώστριας… 47. Πρώτη έκδοση του περιοδικού «Εξοπλισμός Ξενοδοχείων – Καταστημάτων – Εστιατορίων», αρχικά ως ένθετο στις ΣΤΙΓΜΕΣ, στη συνέχεια ως ανεξάρτητο, εξειδικευμένο περιοδικό. Γιατί το κύριο προϊόν μας στην Κρήτη είναι ο τουρισμός και υπάρχει μια τεράστια αγορά που θέλει να επιλέξει προμηθευτές και να πληροφορηθεί τις νέες τάσεις στον τομέα.
49. Τα περιοδικά των
εκδόσεων Magazine αυξάνονται και πληθύνονται! Μάρτιο του 1995 κυκλοφορεί το
πρώτο τεύχος του «ΕΝΤΟΣ των τειχών», το πρώτο free press στην Κρήτη, ίσως
και στην Ελλάδα, δεν θυμάμαι να αντιγράψαμε κάποιον τότε! Σε σχήμα ταμπλόιντ,
ένα ζωηρό, αυθάδικο, προκλητικό, νεανικό περιοδικό – εφημερίδα για τη «Ζωή και
Διασκέδαση στο Ηράκλειο», με εντελώς «προχωρημένη» (για την εποχή, εντάξει;)
αισθητική και με θεματολογία «διαφορετική» το ΕΝΤΟΣ έγινε πολύ δημοφιλές στη
νεολαία του Ηρακλείου που αναγνώρισε σε αυτό ένα μέσο κοντά στον τρόπο σκέψης
της. 50. Το 1996 η πρώτη μας επίσκεψη στους Κρητικούς της ομογένειας: ο Παύλος Παπαδόπουλος ταξιδεύει στην Αυστραλία, όπου παρουσιάζει στους Κρητίκαρους των αντιπόδων (τους «Καγκουράκηδες», όπως τους προσδιόρισε χαριτολογώντας) τις ΣΤΙΓΜΕΣ, αλλά παρουσιάζει και στις ΣΤΙΓΜΕΣ την ιστορία των Κρητών μεταναστών στην Αυστραλία και τον αγώνα που δίνουν για να κρατήσουν ζωντανή την Κρήτη και τον Κρητικό πολιτισμό στην άλλη άκρη του κόσμου. 51. Θα ακολουθήσουν ταξίδια στην Αμερική, τη Νέα Ζηλανδία, την Αυστραλία ξανά, την Ευρώπη, τον Καναδά, τη Νότια Αφρική, τη Βραζιλια, παντού όπου ζουν Κρητικοί. Συμμετέχουμε σε συνέδρια της Παγκρητικής Ένωσης Αμερικής και της Ομοσπονδίας Κρητικών Σωματείων Αυστραλίας – Νέας Ζηλανδίας, στέλνουμε περιοδικά με κοντέινερ, γράφουμε εκατοντάδες συνδρομητές, έχουμε ανοικτή γραμμή για την παρουσίαση της δράσης της ομογένειας… Είμαστε το μόνο μέσο εξάλλου που μπορεί να τους εξασφαλίσει επαφή με την πατρίδα, οι εφημερίδες φτάνουν μπαγιάτικες στις άλλες ηπείρους, ραδιόφωνα και κανάλια δεν ακούγονται, οι ΣΤΙΓΜΕΣ καλύπτουν ένα κενό στην ενημέρωση των Κρητών του κόσμου. 52. Όλα αυτά στην προ-ιντερνέτ εποχή βέβαια.
54. Σε ό, τι αφορά το Διαδίκτυο, οι ΣΤΙΓΜΕΣ κινήθηκαν εντελώς πρώτες, σε πανελλήνιο επίπεδο. Το Σεπτέμβρη του 1996 βγήκε «στον αέρα» ο πρώτος μας δικτυακός τόπος, που φιλοξενείτο στον server του Ινστιτούτου Τεχνολογίας και Έρευνας 55. Το Νοέμβρη του 1998 (όταν ακόμη «σερφάραμε στο ίντερνετ», για να χρησιμοποιήσω την φρασεολογία της εποχής, με μόντεμ που σφύριζαν σαν τον Φλίπερ το δελφίνι για να συνδεθούν) το έγκυρο περιοδικό RAM αναφέρεται στο web-site των ΣΤΙΓΜΩΝ: «Το ενδιαφέρον στοιχείο αυτού του δικτυακού τόπου δεν είναι η παρουσίαση των περιεχομένων του περιοδικού στο Internet αλλά οι διασυνδέσεις του και οι σελίδες «Κρητικού» ενδιαφέροντος. Όλα όσα θέλει να μάθει κανείς για το νησί, την ιστορία του, την καθημερινή ζωή σε αυτό, μπορεί να τα αναζητήσει μέσα σ’ αυτόν τον αξιόλογο δικτυακό τόπο»
57. Ίσως, με την κρατούσα λογική, πολλοί αναγνώστες και γενικότερη αποδοχή θα έπρεπε να σημαίνει ότι θα γινόμασταν άχρωμοι και άοσμοι. Έ όχι λοιπόν, αυτό δεν το κάναμε, θα ήταν η εύκολη λύση. Και δεν το κάναμε κατά κύριο λόγο επειδή δεν το νοιώθουμε, κατά δεύτερο επειδή δε μας παίρνει. Ένα περιοδικό εκ φύσης πρέπει να είναι εξτρίμ και να ανοίγει δρόμους. Αυτοί που θα δώσουν τα ευρουλάκια τους για να μας αγοράσουν στο περίπτερο τείνουν προς το συνειδητοποιημένο, το «ψαγμένο». Και ευτυχώς είναι πολλοί. Οι υπόλοιποι ας βολευτούν με την εφημερίδα που μοιράζει περισσότερα dvd. 58. Από το δεύτερο τεύχος, τον Δεκέμβρη του 1991, ακούω σχόλια για υπερβολική διαφήμιση στις ΣΤΙΓΜΕΣ, ενίοτε με αποχρώσεις μαρξιστικής διαλεκτικής, ότι τα έξοδα προβολής ενσωματώνονται στο κόστος του προϊόντος και ανεβάζουν την υπεραξία που τελικά πληρώνει ο εργαζόμενος, κτλ. Διαφωνώ. Η διαφήμιση δεν είναι (πάντα) κακή. Όχι μόνο γιατί αποτελεί το 80% των εσόδων μας και μας επιτρέπει να συνεργαζόμαστε με ό, τι καλύτερο κυκλοφορεί στην πιάτσα (και να πληρώνουμε τους συνεργάτες μας) και να βγάζουμε ένα περιοδικό ενδιαφέρον, καλοτυπωμένο, με καλό χαρτί, δουλεμένο layout (μένει και κάτι για να πληρώνω και εγώ το νοίκι μου και τα γούστα μου). Αλλά γιατί η (καλή) διαφήμιση είναι όμορφη και έξυπνη. Όλα τα επιτυχημένα περιοδικά έχουν (αρκετή) διαφήμιση που ταιριάζει με την αισθητική και τη θεματολογία τους. 59. Η αναλογία ύλης – διαφήμισης στις ΣΤΙΓΜΕΣ έχει καθοριστεί εξαρχής στο 2 προς 1. Για κάθε σελίδα διαφήμισης έχετε και ένα δισέλιδο άρθρο. Πολλή διαφήμιση, πολλά (και καλά) άρθρα. Λίγη διαφήμιση, μιζέρια. Εκτός αυτού, εδώ δεν είναι τηλεόραση, όπου όταν το σκορ είναι ισόπαλο τρία λεπτά πριν το τέλος και οι φιλοξενούμενοι κατεβαίνουν με τη μπάλα, πέφτουν διαφημίσεις και τρέιλερ και η σύνδεση επανέρχεται με τους τελευταίους φιλάθλους να αποχωρούν από την κερκίδα. Ένα περιοδικό το ξεφυλλίζεις όπως θες και σταματάς αν θέλεις στις διαφημιστικές καταχωρήσεις. 60. Ειδική στήλη «Crete on line» για την παρουσία της Κρήτης στο ίντερνετ, σε μια εποχή που μπορούμε ακόμη να παρουσιάζουμε όλα τα νέα sites με Κρητικό περιεχόμενο! Πολύ ρετρό…
62. «Κάποια πράματα ή τα ‘χεις ή δε τα ‘χεις» που λέει κι ο Ψαραντώνης. 63. Το 1998 αποφασίζουμε να βάλουμε κατά μέρος το σνομπισμό μας για όσα έντυπα συμπεριελάμβαναν cd και δωράκια στην συσκευασία τους και να κυκλοφορήσουμε το πρώτο cd της σειράς «Εδώ Κρήτη» με τη «Μουσική Άνοιξη» των αδελφών Φραγκιαδάκη. Δεν χρειαζόμασταν καμιά τονωτική ένεση στην κυκλοφορία μας, ούτε κάποιο πρόσθετο επιχείρημα για να προσελκύσουμε διαφημιστική δαπάνη, πάντα ήμασταν στην ευχάριστη θέση να μπορούμε να αρνούμαστε διαφήμιση όταν πρέπει και όχι να την κυνηγάμε με το τουφέκι. Κρίναμε ότι χρωστούσαμε μια επιπλέον προσφορά στους αναγνώστες που μας στηρίζουν τόσα χρόνια κατατάσσοντάς μας στην πρώτη θέση των περιφερειακών περιοδικών της χώρας. Θελήσαμε ακόμη να φτάσει ο ήχος της Κρήτης, άρρηκτα συνδεδεμένος με την πολιτιστική της ταυτότητα, στους Κρητικούς του κόσμου που διψούν για Κρητικά ακούσματα (σε μια εποχή που το MP3 ήταν άγνωστη λέξη). 64. Περιττό να πούμε ότι και το τεύχος αυτό εξαντλήθηκε, έτσι; 65. Θα ακολουθήσουν άλλα πέντε cd της σειράς «Εδώ Κρήτη», μέχρι που το cd θα αρχίσει να θεωρείται παρωχημένος τρόπος ακρόασης. 66. Επτά χρόνια μετά
την πρώτη μας έκδοση, βραβευόμαστε από την «Κυβέρνηση των Πολιτών» ως
«κορυφαίο περιοδικό ποικίλης ύλης της περιφέρειας» με το ακόλουθο σκεπτικό:
"Το περιοδικό "ΣΤΙΓΜΕΣ" της Κρήτης εκδόθηκε από τους Νίκο Καρέλλη και Οδυσσέα
Νάθενα το 1991. Με αιχμηρή δημοσιογραφία, ποιοτική εξ ολοκλήρου τετράχρωμη
εκτύπωση και σύγχρονο layout ανέδειξε την ποικιλία της κοινωνικής ζωής στο νησί.
Το πρωτοφανές για επαρχιακό περιοδικό τιραζ των 10.000 τευχών, ο μεγάλος αριθμός
διαφημιστικών καταχωρήσεων και το τακτικά ενημερωμένο web-site στο internet που
διαθέτει, άνοιξαν νέους δρόμους στον περιοδικό τύπο της περιφέρειας. 67. Προσπαθήσαμε και νομίζω ότι πετύχαμε να περάσουμε προς τα έξω ένα πρόσωπο της Κρήτης κάθε άλλο παρά συντηρητικό. «Συντηρητισμός είναι να μεμψιμοιρείς για τις παραδοσιακές αξίες που χάνονται» έχει γράψει ο Καντ. Και οι ΣΤΙΓΜΕΣ προβάλλουν την παράδοση μεν, δεν αναλώθηκαν όμως ποτέ σε παραδοσιολατρεία, απεναντίας, προσπαθούμε να δείχνουμε τη συνέχεια των τόσο ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του ευλογημένου τόπου μας στη σύγχρονη πραγματικότητα. 68. Οι ΣΤΙΓΜΕΣ όχι μόνο καταγράφουν, αλλά και συμμετέχουν ενεργά στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή της Κρήτης. Είναι πολλές οι εκδηλώσεις που διοργανώνονται ή υποστηρίζονται από το περιοδικό. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε το διεθνές συνέδριο «Διάλεκτος Γκρίκο της κάτω Ιταλίας: ομοιότητες με την Κρητική διάλεκτο», την βράβευση των Κρητικών ναυτιλιακών εταιρειών στην εκδήλωση «Κρητική ναυσιπλοϊα: κυρίαρχος της Μεσογείου», υποστήριξη τοπικών καλλιτεχνών και καλλιτεχνικών ομάδων, κ.ά.
70. Από το 2000 οι «Εκδόσεις MAGAZINE» αναλαμβάνουν την έκδοση του «εν πλώ» περιοδικού των Minoan Lines “WAVE”. 71. Αλλαγή χιλιετίας και βλέπω τις σελίδες clubbing του περιοδικού να μειώνονται σταδιακά, όχι από δική μας υπαιτιότητα, απλώς οι καιροί ζορίζουν και …που οι παλιές κραιπάλες, τα πάρτι, τα flyer, οι εξεζητημένες εμφανίσεις! Η ψευδο-κοσμικότητα και τα δημοσιοσχεσίτικα οργανωμένα events αρχίζουν να επικρατούν. 72. Το 2001
«εγκαινιάζεται» το νέο site των ΣΤΙΓΜΩΝ, στην διεύθυνση www.stigmes.gr, έναν από
τoυς πλέον δημοφιλείς δικτυακούς τόπους με Κρητικό περιεχόμενο μέχρι σήμερα,
καθώς δέχεται πλέον περισσότερους από 70.000 «μοναδικούς επισκέπτες» (=unique
visitors) κάθε μήνα!
74. «Ισχυρίζομαι
ότι τα ΜΜΕ του κέντρου τείνουν προς περιθωριοποίηση και το μέλλον ανήκει στα
περιφερειακά και στα εξειδικευμένα (συχνά δε στα περιφερειακά ΚΑΙ στα
εξειδικευμένα). Ότι η πρωτεύουσα των περιφερειακών ΜΜΕ (η οποία παραδοσιακά
βρισκόταν στη Θεσσαλία) έχει μεταφερθεί την τελευταία δεκαετία στην Κρήτη. Και,
ότι στο βαρύ πυροβολικό της τελευταίας, οι ΣΤΙΓΜΕΣ κατέχουν περίοπτη θέση»!
Με έκανε πολύ περήφανο αυτή η γραπτή διαπίστωση του δημοσιογράφου και ειδικού σε
θέματα ενημέρωσης της Ελληνικής περιφέρειας, Νικήτα Λιοναράκη, που δυστυχώς
έφυγε πρόσφατα. 75. Το «ΓΑΜΟΣ στην Κρήτη» κυκλοφορεί σε κοινή συσκευασία με τις ΣΤΙΓΜΕΣ, ως ανεξάρτητο περιοδικό πλέον, που ακολουθεί μετά την αρχική τοποθέτηση τη δική του πορεία στα περίπτερα. Άλλη μια εκδοτική επιτυχία των εκδόσεων MAGAZINE, οι Κρητικοί λενε ότι «δεν παντρεύεσαι χωρίς τον ΓΑΜΟ στην Κρήτη»! 76. Τεύχος 67ο και ήδη οι ΣΤΙΓΜΕΣ κινούνται σε περισσότερο δημοσιογραφικά και λιγότερο lifestyle μονοπάτια. Γιατί να δώσει κάποιος πέντε ευρόπουλα για να πάρει αυτό που του προσφέρεται απλόχερα δωρεάν από δέκα ανταγωνιστικά τηλεοπτικά κανάλια που φορτσάρουν με γενναίες δόσεις Βίσση, Βανδή, Τομ Κρουζ και reality καταστάσεων ακόμη και στις ενημερωτικές εκπομπές τους; Όταν πρωτοανοίξαμε το "μαγαζί", το 1991, ήταν τόλμημα να ξεφύγεις από την «σοβαρή» δημοσιογραφία και να εξερευνήσεις πιο ελαφριά θεματογραφία, ανακαλύπτοντας ανθρώπους και τρόπους ζωής (εξ ου και lifestyle) που δεν είχαν απασχολήσει τα μέσα της εποχής. Φρέσκα πράγματα βγήκαν από αυτή την τάση και είχε και πλάκα. Άλλοι καιροί τότε όμως, άλλοι τώρα. Σήμερα βρίσκω θλιβερές τις προσπάθειες κάποιων επίζηλων εκδοτών (μιλώ πάντα σε τοπικό επίπεδο) να περάσουν το τίποτα ως καινοτομία. 77. Οπότε τα πολλά
μοντέλα κομμένα, έτσι;
79. Τεύχος 92, έτος 16ο πλέον και οι ΣΤΙΓΜΕΣ αλλάζουν λογότυπο και κυκλοφορούν με εντελώς ανανεωμένο layout. 80. Τι νόημα έχει τελικά να ψαρεύω αναγνώστες με δόλωμα κοσμικές φωτογραφίες για να τους δώσω ερεθίσματα που ίσως τους βοηθήσουν να υποψιαστούν ότι η γνώση και η κατανόηση του κόσμου που μας περιβάλλει δεν πρέπει κατ’ ανάγκη να κτιστεί πάνω σε θεμέλια από το παρελθόν, ότι ανατροπή και ρήξη και ασυνέχεια είναι έννοιες χωρίς αναγκαστικά αρνητικούς συνειρμούς ή πάλι, ότι καλά κάνουμε και ζούμε σ’ αυτό το νησί κι ας είμαστε λίγοι αυτοί που έχουμε εντοπίσει το βορρά (ή τους βοριάδες) στην πυξίδα της σύγχρονης πραγματικότητας; 81. Τι δεν κάναμε στα εκατό πρώτα τεύχη μας; 82. Δε θεωρήσαμε το κέρδος αυτοσκοπό. Πληρωνόμαστε για την δουλειά μας, αλλά χωρίς να πάψουμε να συμμετέχουμε με τον τρόπο μας στα κοινά, προβάλλοντας την Κρήτη και τον πολιτισμό μας. 83. Δεν εκμεταλλευτήκαμε την αποδοχή που μας δείχνει η Κρητική κοινωνία και την (όποια) επιρροή μας για να αποκομίσουμε παράπλευρα οφέλη ή να «χωθούμε» κάπου. 84. Δεν επιδιώξαμε ποτέ να γίνουμε ένα απλό ιλουστρασιόν υποστήριγμα διαφημιστικών καταχωρήσεων.
86. Το λέω με υπερηφάνεια και όχι με παράπονο: η κρατική διαφήμιση που πήρε το σημαντικότερο περιοδικό της Ελλάδας, πλην Αθηνών – Θεσσαλονίκης, (εμείς είμαστε αυτοί, αν δεν το έχετε καταλάβει μέχρι τώρα) επί ΠΑΣΟΚ ήταν …μία σελίδα του ΟΠΑΠ στα πρώτα δεκαπέντε χρόνια έκδοσης (τότε τα κρατικά χρήματα μοιράζονταν αυστηρά στους ημέτερους και έχουμε παλέψει για το δικαίωμα να μην είμαστε ημέτεροι κανενός). Επί Νέας Δημοκρατίας πρέπει να ομολογήσω ότι κάποια ψιλά κρατικά προγραμματάκια αρχίζουν να τρέχουν χωρίς πιστοποιητικά νομιμοφροσύνης, αν και διάφορα τρωκτικά περιμένουν με τα δόντια ακονισμένα… 87. Όχι μόνο δεν πήραμε κρατικά φράγκα λοιπόν, αλλά υποκύψαμε στο ληστρικό εκβιασμό που άκουγε στα ονόματα «συνάφεια» επί Χριστοδουλάκη και Σημίτη, «περαίωση» επί Αλογοσκούφη και Καραμανλή. Αντέξαμε και σ’ αυτό, ξαναφορολογηθήκαμε για τα ήδη φορολογημένα, (πως αλλιώς θα πληρωθούν οι μίζες και οι απολαβές των «μάνατζερ» του κρατικού μηχανισμού και οι βουλευτικές αποζημιώσεις, κτλ;), πολλές τοπικές επιχειρήσεις δεν τα κατάφεραν όμως… 88. Για το ότι είμαστε βιώσιμοι και κερδοφόροι και αναπτυσσόμαστε διαρκώς, χρωστάμε ένα μεγάλο ευχαριστώ στους αναγνώστες που δε μας βαρέθηκαν και αναγνωρίζουν τη δουλειά μας, αλλά και στους Κρήτες επιχειρηματίες που βλέπουν στις ΣΤΙΓΜΕΣ ένα μέσο που προβάλλει αποτελεσματικά (και σε πολύ κόσμο) τις διαφημιστικές τους καταχωρήσεις.
90. Την ψηφιακή έκδοση δεν μπορείς να τη διαβάσεις στο τραπέζι ή την τουαλέτα βέβαια, το έντυπο δεν θα πεθάνει έτσι εύκολα. 91. Αλλά ότι δεν αναπτύσσεται, μαραίνεται και πεθαίνει, ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο αλλάζει με ταχύτατους ρυθμούς, δεν έχουμε κανένα δικαίωμα να χαλαρώσουμε… 92. Το 2006
κυκλοφορεί το νεότερο αδελφάκι της εκδοτικής οικογένειας MAGAZINE, οι
«Αποδράσεις στην Κρήτη», που παρουσιάζει τις ιδιαιτερότητες του χειμερινού
τουρισμού στην Κρήτη και καταγράφει τα καταλύματα που λειτουργούν τη χειμερινή
περίοδο στο νησί σύμφωνα με τις νέες αντιλήψεις περί τουρισμού και με σεβασμό
στο περιβάλλον. 93. Αυτή δεν είναι συντακτική ομάδα, είναι παρέλαση καλλιστείων: Μαρία Σαρρή, Κατερίνα Παπαδάκη, Εύα Ψυλλάκη, Κατερίνα Βλαχάκη, Σούλα Βιλανάκη - Pietrak, Κατερίνα Μυλωνά, Λίνα Λαγουδιανάκη, Μαρώ Τσαγκαράκη, Ρένα Παπαδάκη, Ελίνα Μεταξάκη, Χρύσα Στρατηγάκη, Άγκυ Ξενάκου, κορίτσια σας ευχαριστώ κατ’ αρχάς για την παρουσία σας, πηγή αστείρευτης έμπνευσης ;-) 94. Έχω την θολή αίσθηση ότι παλεύοντας για εναλλακτική, περιφερειακή ενημέρωση, ενάντια στην παρακμή των αναρριχητικών που περιστοιχίζονται από γλάστρες, επενδύω. Επενδύω πάνω σε τι, δε θα μπορούσα να το διευκρινίσω. Αυτή η προσμονή του ακαθόριστου όμως είναι μια ανταμοιβή που με γεμίζει. 95. Η ικανοποίηση στη δουλειά που διάλεξα δεν είναι οικονομικής φύσης, μετά εκατό τεύχη το καταλαβαίνω, είναι η χαρά της δημιουργίας, μια γέννηση που επαναλαμβάνεται κάθε μήνα, με τις ωδίνες του τοκετού, το άγχος, το τρέξιμο, τα λάθη, τις παρατάσεις επί παρατάσεων στις τελικές ημερομηνίες, όλα να ξεχνιούνται μόλις φτάνουν τα πρώτα φρέσκα και λαχταριστά τεύχη από το τυπογραφείο.
97. Χάρη και στη δική σας στήριξη είμαι σίγουρος ότι το μεράκι και το πάθος θα είναι για πολύ καιρό ακόμη παρόντα. Και στο κάτω-κάτω αν κάποτε κλείσει ο κύκλος, αν κρίνουμε ότι είπαμε ότι είχαμε να πούμε, μπορείτε να είστε σίγουροι ότι δεν θα βρικολακιάσουμε, ούτε θα γίνουμε γραφικοί και μουσειακοί, η δουλειά καλύπτει το μισό χρόνο της ζωής μου και δεν έχω σκοπό να τον χάσω κάνοντας κάτι ρουτινιέρικο και πληκτικό. 98. Ο νους κάθε αυθεντικού Κρητικού είναι ένας ανυπότακτος αίγαγρος, που λέει και ο ποιητής Μανόλης Πρατικάκης. 99. «Το πιο επικίνδυνο πράγμα που μπορείς να κάνεις είναι να μένεις στάσιμος. Αλλά στην πραγματικότητα κανείς δεν το κάνει αυτό. Ή πας πάνω ή πας κάτω» έγραψε ο Ουίλιαμ Μπάροουζ στον Άλεν Γκίσμπεργκ. Και εμείς δεν έχουμε σκοπό να πάμε κάτω! 100. Εξάλλου, μόνο τα πρώτα εκατό τεύχη είναι δύσκολα, σωστά;
Η επικοινωνία είναι αμφίδρομη! Νίκος Καρέλλης
|
Απορίες - ερωτήσεις webmaster@stigmes.gr - ΣΤΙΓΜΕΣ © 2001-10 All rights reserved |