ΚΡΗΤΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΤΙΓΜΕΣ

CRETA SHOP ΒΙΒΛΙΑ ΧΑΡΤΕΣ ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

;

  ...online από το 1996!    

ΗΟΜΕ
TAYTOTHTA
ΘΕΜΑΤΑ
ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΣΥΝΔΡΟΜΗ
EDITORIAL
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
LINKS
DOWNLOADS
CRETA SHOP
FACEBOOK
ΕΚΔΟΣΕΙΣ MAGAZINE
ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΚΔΟΣΗ

 

 

 

 

Bookmark and Share  

 

 

ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗ ΚΑΙ ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

 

GYPAETUS BARBATUS: 

Μ' αρέσει να πετώ ψηλά!

Μια συνέντευξη του θρυλικού "κοκκαλά"

ΓΥΠΑΕΤΟΣ (gypaetus barbatus) - Μ ΑΡΕΣΕΙ ΝΑ ΠΕΤΩ ΨΗΛΑ

Συναντηθήκαμε στο Φαράγγι της Σαμαριάς. Ήταν λίγο πριν τη μεγάλη χιονιά του περασμένου Φλεβάρη, εν τούτοις δυσκολεύτηκα να φτάσω μέχρι εκεί. Καθόταν σ’ ένα βράχο, ένας από τους τελευταίους του είδους του. Ακίνητος, αγέρωχος, μεγαλοπρεπής, υπερήφανος ατένιζε τα όρη της Κρήτης. Το σπίτι του. Μιλούσε με πικρία, χωρίς να κλαίγεται όμως. Ένας γνήσιος Κρητικός…

Τι σημαίνει το όνομα σας, Gypaetus barbatus;


Το Gypaetus αφορά στο είδος μου. Γυπαετός. Το barbatus σημαίνει «μουστακαλής». Εξ’ ου και ο Μπαρμπαρόσα αν έχετε ακουστά – ο κοκκινογένης δηλαδή. Αυτό το όνομα οφείλεται στις μακριές μαύρες τρίχες που ξεκινούν από το ράμφος μου και μοιάζουν με γενειάδα. Την πρώτη φορά που το άκουσα μου φάνηκε αστείο. Βέβαια έχω ακούσει κι άλλα. Όταν παλιά οι προπαππούδες μου έμεναν στις Κυκλάδες, τη Λευκάδα, το Ναύπλιο, τον Ταΰγετο, το Χελμό και τη Ρόδο, μας ονόμαζαν «Χαλιναράδες», επειδή τα μουστάκια μας τους θύμιζαν χαλινάρια. 

Τώρα δεν υπάρχουν συγγενείς εκεί;
Δυστυχώς πλέον στην Ελλάδα υπάρχουν λίγοι του είδους μου. Μερικοί απαντώνται στην Στερεά Ελλάδα, στη Μακεδονία και στην Θράκη ενώ ο κύριος όγκος του πληθυσμού μας βρίσκεται εδώ στην Κρήτη. Μη νομίζετε όμως ότι είμαστε και πολλοί. Καμιά τριανταριά άτομα. Και να σκεφτείτε ότι ο πληθυσμός της Κρήτης αποτελεί το μοναδικό βιώσιμο πληθυσμό στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια, αλλά και το μεγαλύτερο νησιωτικό πληθυσμό του είδους στην Ευρώπη και τον κόσμο. 

Εκτός Ελλάδας πως είναι τα πράγματα;
Στην Ευρώπη έχω συγγενείς στην οροσειρά των Πυρηναίων (Ισπανία-Γαλλία, 77 ζευγάρια), στο νησί της Κορσικής (10 ζευγάρια) και στα Βαλκάνια (2-3 ζευγάρια). Κάποιοι από μας, με τη βοήθεια των ανθρώπων, μεταφερθήκαμε στις Άλπεις τα τελευταία χρόνια (80 άτομα).

Δεν ήταν όμως πάντα έτσι…
Όχι. Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα ζούσαμε σχεδόν σε όλα τα βραχώδη βουνά, τόσο της κυρίως όσο και της νησιωτικής Ελλάδας. 

Τι συνέβη;
Τι συνέβη… Πικρή ιστορία… Κάποια στιγμή άρχισαν να μας κυνηγάνε. Έλεγαν ότι τους καταστρέφαμε τα κοπάδια. Ότι τους παίρναμε τα παιδιά από τις κούνιες. Μας φοβόντουσαν. Έφτιαχναν δηλητηριασμένα δολώματα κι εμείς, έχοντας άγνοια κινδύνου, τα τρώγαμε. Τα ζώα που πέθαιναν μόνα τους στην ύπαιθρο άρχισαν να λιγοστεύουν. Τώρα τα έκλεινε σε μάντρες και τα σκότωνε ο άνθρωπος και τα κουφάρια χάνονταν. Τα μικρά θηλαστικά τα κυνηγούσε επίσης. Δεν υπήρχε τροφή. Όταν μας έβλεπαν μας πυροβολούσαν χωρίς λόγο και χωρίς δεύτερη σκέψη. Ποτέ δεν κατάλαβα τι ακριβώς συνέβη, από πού ξεκίνησαν όλα και γιατί… 

Δηλαδή δεν υπήρχε λόγος να σας φοβούνται;
Τι λόγος; Εδώ στην Κρήτη μας λένε «Κοκαλάδες». Ξέρετε τι σημαίνει αυτό; Αυτός που τρέφεται με κόκαλα. Σε ένα ποσοστό 70 έως 90% τρωμε κόκαλα νεκρών ζώων. Υπήρχε λοιπόν καμιά περίπτωση να κινδυνεύουν τα ζώα τους από μας; Αφήστε που καθαρίζαμε τα βουνά από τα κόκαλα. Απλά ότι φαίνεται πολύ δυνατό σαν ζώο τρομάζει τον άνθρωπο. Θέλει να είναι ο κυρίαρχος των πάντων.

Κόκαλα; Γιατί τρέφεστε με κόκαλα;
Κοιτάξτε, το στομάχι μας έχει τόσο ισχυρά γαστρικά υγρά που μπορούν να διασπάσουν τα κόκαλα. Από κει και πέρα υπάρχουν πολύ θρεπτικά συστατικά σ’ ένα κόκαλο, το οποίο είναι και εύκολο να το αποθηκεύσεις. Αφήστε που δεν υπάρχει και πολύ ανταγωνισμός για τέτοιου είδους τροφή. Εσείς ξέρετε πολλούς που τρωνε κόκαλα, ειδικά μεγάλων ζώων;

Όχι, για να είμαι ειλικρινής. Και πώς τα σπάτε για να τα φάτε;
Έχουμε μία ειδική τεχνική. Αρχικά επειδή δεν μπορούμε να σκίσουμε μόνοι μας τα διάφορα πτώματα ζώων χρειαζόμαστε τη βοήθεια άλλων μεγάλων γυπών. Εδώ τώρα, επειδή και οι άλλοι μεγάλοι γύπες έχουν εκλείψει, υπάρχει μεγάλο πρόβλημα. Τέλος πάντων. Αν υποθέσουμε ότι καταφέρνουμε να φτάσουμε εκεί καταπίνουμε ολόκληρα τα μικρότερα κόκαλα Τα μεγαλύτερα από αυτά τα σπάμε ρίχνοντάς τα με έναν ιδιαίτερο, δικό μας τρόπο. Τα πετάμε από μεγάλο ύψος σε βραχώδεις, απότομες πλαγιές, τις «σπάστρες», ακολουθώντας τα με σπειροειδή κάθοδο, διαδικασία που επαναλαμβάνεται μέχρι να σπάσουν σε μικρά κομμάτια, και στη συνέχεια να τα φαμε ξεκινώντας από το μεδούλι που είναι και πιο νόστιμο. 

Εντυπωσιακό! Κι εσείς είστε πραγματικά εντυπωσιακό ζώο. Θα μας περιγράψετε λίγο εξωτερικά το είδος σας;
Συχνά φτάνουμε σε μέγεθος τα 1,10 μέτρα (από το κεφάλι ως την άκρη της ουράς), το άνοιγμα των φτερούγων μας είναι γύρω στα 2,80 μέτρα και το βάρος μας κυμαίνεται από 5-7 κιλά. Τα ενήλικα πουλιά αναγνωρίζονται εύκολα από τις μακριές, μυτερές φτερούγες και την ρομβοειδή ουρά που θυμίζει τεράστιο γεράκι, ενώ το στήθος και η κοιλιά μας έχουν συνήθως πορτοκαλί χρώμα. Το χρώμα αυτό οφείλεται στο «μακιγιάρισμα» των φτερών μας με οξείδια του σιδήρου, που προσλαμβάνουμε καθώς τριβόμαστε στα ασβεστολιθικά πετρώματα. Όταν αυτά τα οξείδια λείπουν, το χρώμα μας είναι σαν «λερωμένο» άσπρο. Στο κεφάλι, κοντά στο ράμφος, φέρουμε μια μακριά τούφα με μαύρες τρίχες που, όπως είπαμε, μοιάζει με γένι. Δεν είναι πολύ εύκολο να μας μπερδέψει κανείς με κάποιο άλλο πτηνό.

Με τα υπόλοιπα άτομα του είδους σας που βρίσκονται εδώ στην Κρήτη συναντιέστε συχνά;
Όχι, πολύ σπάνια. Θα έλεγα ότι είμαι μοναχικό άτομο. Ζω με τη γυναίκα μου και δεν μ’ αρέσει να μπαίνουν άλλοι γυπαετοί στην «επικράτεια» μου. Ειδικά αν πρόκειται για ενήλικους. Η «επικράτεια» μου καλύπτει περίπου 350 τετραγωνικά χλμ. και όταν υπάρχει ανάγκη την υπερασπίζομαι σθεναρά απέναντι σε πιθανούς εισβολείς. Όταν ήμουν νεαρός μου άρεσε να κάνω μεγάλα ταξίδια, αλλά μ’ έπιανε πάντα νόστος και επέστρεφα στα μέρη που γεννήθηκα. Τώρα που μεγάλωσα έχω γίνει σπιτόγατος. Δεν θα άφηνα τα όρη μου ούτε για να πάω στα πιο κοντινά. Οπότε δεν συναντώ συχνά άλλους γυπαετούς.

Κατοικείτε αποκλειστικά σε Όρη;
Ναι, είμαι ορεσίβιος. Συνήθως μ’ αρέσει υψόμετρο από 1.500-4.000μ. Προτιμώ συνήθως βιότοπους πάνω από δασόριο, σε βραχώδεις περιοχές με απότομες σάρες, ορθοπλαγιές και αλπικά λιβάδια. Το χειμώνα λόγω του χιονιού κατεβαίνω καμιά φορά και στα ημιορεινά (500-800μ.). Φωλιάζω στην καρδιά του χειμώνα (από μέσα Δεκεμβρίου μέχρι τέλη Ιανουαρίου) μέσα σε μικρές σπηλιές σε απόκρημνα βράχια ή σε βαθιά φαράγγια με πλαγιές μεγάλης κλίσης.
Υποθέτω ότι απλά μ’ αρέσει να πετάω ψηλά. Ν’ αγναντεύω τη γη, να ελέγχω το χώρο και τα πλάσματα που κινούνται απάνω του. Ξέρετε είναι μια μοναδική αίσθηση ελευθερίας, μοναδική στιγμή ευτυχίας μέσα σε τόσους κινδύνους και απειλές

Ανησυχείτε;
Ναι, γιατί έχω και οικογένεια. Έχω χτίσει τρεις μεγάλες φωλιές και σε μία έχω δύο αυγά τα οποία τώρα εκκολάπτονται. Δεν πρόκειται να σας αποκαλύψω σε ποια. Γι’ αυτό έχει τρεις, για να μην ξέρει κανείς που είναι τα αυγά μου. Από τη στιγμή που γεννήθηκαν μέχρι να επωαστούν θα χρειαστούν περίπου 55-75 ημέρες. Γύρω στα τέλη Μαρτίου δηλαδή. Ξέρω ότι από τα δύο μου παιδιά τελικά θα επιζήσει μοναχά το ένα. Έτσι πρέπει να γίνει, είναι ο νόμος του είδους μου. Αυτό που θα επιζήσει θα μείνει στη φωλιά για τέσσερις μήνες περίπου και μέσα στο κατακαλόκαιρο θα πετάξει για πρώτη φορά. Ανυπομονώ πάρα πολύ για εκείνη τη στιγμή. Να βλέπεις το παιδί σου να πετάει πρώτη φορά… θα είναι μαγικό. Θα χρειαστεί περίπου έξι χρόνια για να γίνει σεξουαλικά ώριμο. Αυτό το διάστημα θα το βλέπω συχνά, αλλά από κει και πέρα… θα έχει τη δικιά του ζωή. Τέλος πάντων, είναι νωρίς για να το σκέφτομαι…

Πώς είναι τα πράγματα σήμερα σε σχέση με τους κινδύνους που σας απειλούν;
Απειλούμαι πάντα κυρίως από δηλητηριασμένα δολώματα που χρησιμοποιούνται στην ύπαιθρο για την καταπολέμηση «επιβλαβών ειδών», όπως λύκοι, αλεπούδες, τσακάλια και κορακοειδή, από την καταστροφή των οικοτόπων και από την παράνομη φόνευση.
Επίσης, κινδυνεύω άμεσα από τον περιορισμό της ορεινής κτηνοτροφίας και τη μείωση των πληθυσμών των άγριων ορεινών μηρυκαστικών, τα οποία αποτελούν την κύρια πηγή της τροφής του. Εδώ στην Κρήτη, η λαθροθηρία και η έντονη παρενόχληση, ιδιαίτερα κατά την κρίσιμη περίοδο της αναπαραγωγής, είναι οι βασικότεροι κίνδυνοι, ειδικά τα τελευταία χρόνια όπου και οι πιο απομονωμένες περιοχές έγιναν προσιτές μετά από τη διάνοιξη ενός πυκνού δικτύου ορεινών δρόμων. Δεν καταλαβαίνω τι σας πιάνει καμιά φορά και θέλετε να το παίξετε κυνηγοί! Είναι σπορ να σκοτώνετε είδη που απειλούνται, δεν σας απειλούν και δεν τρώγονται;
Μολονότι, όπως είπα, φωλιάζω σε απόκρημνα και δυσπρόσιτα σημεία, η συνεχιζόμενη μείωση της τροφής με αναγκάζει να καλύπτω μεγάλες αποστάσεις για να τραφώ. Επειδή δεν έχω μάθει να φοβάμαι κανένα ζώο, γιατί ποτέ δεν θέλησα να κάνω κακό σε κανένα, πλησιάζω σε περιοχές που υπάρχουν άνθρωποι κι αυτό με κάνει ευάλωτο. 

Τι θα θέλατε να γίνει;
Η ακριβής απογραφή των πληθυσμών μου, η εγκατάσταση τεχνητών ταΐστρων, έπειτα από σοβαρή μελέτη και οργάνωση, και η προσπάθεια εξάλειψης των αιτιών εξαφάνισης μπορεί να αποτελέσουν σημαντικά βήματα για τη διατήρηση αλλά και την αύξηση των πληθυσμών μου. Ξέρω ότι πολλοί σιχαίνονται τους γύπες, αλλά είμαστε κι εμείς ένα είδος σαν όλα τα άλλα, συντελούμε στη διατήρηση της φυσικής ισορροπίας και κινδυνεύουμε άμεσα. Η διεθνής και η ελληνική νομοθεσία μας προστατεύει, αλλά περισσότερο στα χαρτιά. Δεν σας ζητάμε τίποτα άλλο. Σεβαστείτε τους νόμους που οι ίδιοι φτιάξατε.

Γίνεται τίποτα απ’ όλα αυτά;
Ευτυχώς τα τελευταία χρόνια με τη βοήθεια του Μουσείου Φυσικής Ιστορία Κρήτης και της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας έγινε μια προσπάθεια η οποία μας έχει βοηθήσει και ελπίζω να συνεχιστεί. Αυτό όμως δεν αρκεί. Πρέπει να καταλάβει ο απλός κρητικός την αξία μας. Ζούμε σ’ αυτά τα βουνά εδώ και αιώνες. Έχουμε πετάξει πάνω από κάθε βράχο των Κρητικών Ορέων, έχουμε κουρνιάσει σε κάθε ραχούλα, έχουμε ζήσει και πεθάνει εδώ. Είμαστε πιο κρητικοί από τους κρητικούς. Μεγαλόσωμοι, υπερήφανοι σαν εσάς, μαυρομουστακαλήδες σας εσάς. Ταιριάζουμε σαν χαρακτήρες και πρέπει να ζούμε αρμονικά μαζί.

Πως νιώθετε που είστε ένα από τα σπανιότερα και μεγαλύτερα αρπακτικά της Ευρώπης;
Πολύ μοναχικά… 

Η κουβέντα μας είχε τελειώσει. Άνοιξε αργά τα τεράστια φτερά του και σηκώθηκε από το έδαφος. Έπρεπε να επιστρέψει στη φωλιά του. Ένα ρίγος με διαπέρασε καθώς έβλεπε την τεράστια φιγούρα του να υψώνεται και η σκιά του σχεδόν να μου κρύβει τον ήλιο. Ύστερα έφυγε…
Όταν έγραφα τη συνέντευξη του ήταν οι μέρες με τα μεγάλα κρύα. Τον σκεφτόμουν. Τον φανταζόμουν να έχει κατέβει στα ημιορεινά, να περιμένει τη γέννηση του παιδιού του, ν’ αγωνιά για την τροφή του. Να πετάει στον κρητικό ουρανό, επιβλητική αρχέγονη φιγούρα, σύμβολο μιας Κρήτης που χάνεται…3


Λευτέρης Γιαννακουδάκης

(Πλήρες άρθρο στο τεύχος νο 75 των ΣΤΙΓΜΩΝ)

Κείμενο και φωτογραφίες από αυτή την σελίδα μπορoύν να αναπαραχθούν κατόπιν συννενόησης με τον εκδότη και μόνον εάν αναφέρεται η πηγή ως: "από τις ΣΤΙΓΜΕΣ,  το Κρητικό περιοδικόμε σύνδεση στο http://stigmes.gr  

 


ΗΟΜΕ ] TAYTOTHTA ] ΘΕΜΑΤΑ ] ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ] ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ] ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ] ΣΥΝΔΡΟΜΗ ] EDITORIAL ] ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ ] LINKS ] DOWNLOADS ] CRETA SHOP ] FACEBOOK ] ΕΚΔΟΣΕΙΣ MAGAZINE ] ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ] [ ENGLISH ] [ CRETA SHOP ]

Απορίες - ερωτήσεις webmaster@stigmes.gr - ΣΤΙΓΜΕΣ © 2001-10 All rights reserved